Nét đẹp quyến rũ của vườn Nhật

Vườn cảnh truyền thống của Nhật Bản mang đặc trưng nổi
bật là tập hợp ngăn nắp của các vật thể thiên nhiên thu nhỏ qua bàn tay
của con người. Nhiều vườn Nhật có cách bài trí với những hàm ý sâu xa
của phong cách Thiền.

Nghệ thuật làm vườn Nhật đã phát triển từ lâu. Những
loài hoa như anh đào, mận, đỗ quyên, cây đuôi diều hay các loại cây cỏ
khác đã được đem về trồng trong vườn để có thể tận hưởng được vẻ đẹp tự
nhiên. Cái vi mô trong vườn gợi lên vũ trụ vĩ mô.

Những khu vườn Nhật luôn có sắc vẻ thanh thoát, giản dị và gần gũi với thiên nhiên.  

Vườn Nhật Bản mang đặc trưng riêng, là nơi "thiên
nhiên được nghệ thuật sắp xếp mang lại ý nghĩa tượng trưng". Vườn Nhật
theo mẫu vườn Trung Quốc nhưng đi sâu hơn nữa vào tính tượng trưng,
trầm tư (Thiền). Đó là một loại hình điêu khắc trên mặt đất, tôn trọng
mặt đất nguyên thuỷ. Chính vì vậy, thiền sư thường dùng vườn để làm nơi
ngồi trầm tư, thiền định.

Trùng lặp là điều tối kỵ trong thiết kế những khu vườn Nhật.  

Qua bàn tay con người, một tảng đá trong vườn Nhật có
thể được làm như một quả núi, đất đắp thành những quả đồi, hay những
cây được uốn làm cho giống cây cổ thụ… xung quanh một hồ nước nhân
tạo có những đảo giả. Một hòn đá, một gốc cây không đáp ứng nhu cầu lý
tính như kiểu vườn Pháp nhưng gây cảm xúc sâu lắng, bao gồm đủ cả đất,
đá, cát, nước, cỏ cây và loài vật… để con người cảm thông với vũ trụ.

Hài hoà giữa mặt nước và cảnh quan – tất cả như thoát tục và tĩnh lặng đến lạ kỳ

Người thiết kế vườn chủ yếu sử dụng vật liệu đá với
đủ hình dáng sù sì, góc cạnh, kích cỡ… và các loại cây bụi để diễn tả
một dòng suối khô. Kiểu vườn này thoạt trông có vẻ rất phức tạp, thô
kệch, tầm thường nhưng đó chính là giá trị thẩm mỹ thiền cao nhất của
khu vườn. Cả hai loại vườn này đều đòi hỏi người ngắm cảnh phải ngồi
trầm tư, mặc định tập trung tư tưởng, thông qua trực giác để hiểu ý
nghĩa sâu sắc bên trong những hình dáng đơn giản hay thô kệch bên
ngoài.

Những khu vườn Nhật nhấn mạnh vẻ đẹp qua sự đơn giản
nhưng thực chất không hẳn. Một lớp sỏi hoặc cát trắng được trải rộng ra
toàn bộ khu vườn để diễn tả biển. Những đường lăn tăn, gợn sóng gợi
hình ảnh những con sóng ngoài khơi. Những đường cong nhỏ, mảnh, gần
nhau diễn tả mặt biển êm, ít sóng. Những đường cong lớn, rộng gợi lên
mặt biển dữ dội, sóng to gió lớn. Trên một mặt phẳng nhỏ, người làm
vườn sẽ tạo nhiều kiểu sóng khác nhau để gây cảm giác về biển cả rộng
lớn. Kiểu bài trí này cũng tương tự hình ảnh quốc đảo Nhật Bản, được
bao bọc tứ phía là biển nên hình ảnh biển đối với việc thiết kế vườn
rất có ý nghĩa.

Vườn khô chỉ ngoài cát và đá ra, không cỏ không cây và không hoa nhưng vẫn gợi được hình ảnh những ốc đảo nhỏ giữa biển.

Do chịu ảnh hưởng bởi vị thế của nước mình là một hòn
đảo nổi giữa biển, nên việc bài trí các hòn đá để gợi hình ảnh hòn đảo
đá trở thành phổ biến. Những hòn đá có hình dáng sù sì, gồ ghề được sắp
xếp một cách hài hoà với các độ cao thấp khác nhau nên vẻ đẹp tự nhiên
của những hòn đá mọc lên một cách độc lập giữa biển. Những hòn đá này
được xếp thành những nhóm theo số lẻ (3, 5, 7, 9…). Đó là những con
số theo triết lý Phật giáo rất may mắn. Loại vườn này không có cây,
hoa, cỏ, nước hay bất kỳ yếu tố nào khác ngoài cát và đá nhưng nó vẫn
gợi lên được hình ảnh những ốc đảo nhỏ trên mặt biển mênh mông.

Vườn kiểu Chaniwa là khu vườn nhỏ mà khách có thể
nghỉ ngơi khi đi tham quan. Nổi bật nhất trong vườn này là con đường
Roji, là con đường nhỏ chạy xuyên qua khu vườn dẫn khách từ cổng vào
trà thất nhưng nó đóng vai trò rất quan trọng. Roji bắt nguồn từ kinh
Phật, ngụ ý chỉ chốn sạch sẽ, ngăn nắp. Vì vậy các trà sư, thiền sư
phải tìm tòi, thiết kế sao cho con đường thoát tục, mang không khí
thiền. Nó trở thành vật ngăn cách trà thất với thế giới xô bồ, ồn ào
bên ngoài.  

Các vườn trà đều có hàng rào đan từ tre, tranh, rơm, rạ… Đơn điệu, trùng lặp là điều tối kỵ trong thẩm mỹ của người Nhật.

Các chi tiết bên trong vườn được bố trí hài hoà trong
một màu xanh được tạo ra bởi rêu ở bên dưới đất và cây xanh ở bên trên.
Vào mùa thu, khi lá của một cây rụng sớm trở nên đỏ, héo, chúng thường
được quét vun vào một gốc cây tạo nên một sự tương phản không gay gắt
mà còn làm nổi bật lên cảm giác về một cuộc sống tạm thời.

Từng chi tiết, từng chi tiết cứ mỗi khi đi qua sự vật
nào đó của vườn trà như cổng giữa Nakakuguchi, con đường Roji,
Tsukubai, Tobiishi…, thì cảm giác khiêm nhường thoát tục của khách
dường như cứ được nhân lên.

Vì vậy, màu vàng của tre không chỉ làm cho khu vườn
bớt đơn điệu còn gợi lên vẻ đẹp của một nhà tranh được bao bọc bởi một
hàng tre ở nông thôn. Toàn bộ vườn trà toát lên một vẻ đẹp giản dị hài
hoà với thiên nhiên. Cây cỏ hoa lá cùng với các sự vật trong vườn cảnh
nếu tách riêng thì rất tầm thường nhưng dưới bàn tay sắp xếp của các
nhà làm vườn Nhật Bản thì chúng lại là những yếu tố gắn bó mật thiết
với nhau, làm tôn lên vẻ đẹp của nhau và cùng nhấn mạnh vẻ đẹp tự
nhiên, dung dị, không phô trương.

Qua vẻ đẹp Thiền trong kiến trúc một số vườn cảnh
Nhật Bản chúng ta hiểu thêm quan niệm về cái đẹp của người Nhật trong
lối sống và thưởng thức nghệ thuật.

Chịu ảnh hưởng sâu sắc của giá trị thẩm mỹ thiền do
các trà sư, thiền sư đem lại nên không chỉ vườn cảnh mà trà thất, nơi
diễn ra tiệc trà cũng mang những yếu tố thẩm mỹ thiền sâu sắc.

KTS Nguyễn Phương Lâm
Remak Architecture….St … Dothi . net

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s